27.06.2008

Polscy architekci w Perth

Danuta Pałysz

W niedzielę 27 kwietnia, Związek Polaków w Australii Zachodniej zorganizował w Domu Polskim w Maylands spotkanie promujące pracę polskich architektów dla rozwoju miasta Perth.  Spotkanie prowadzili panowie Kazimierz Sierakowski i Krzysztof Wiącek. Zebrani wysłuchali ciekawej opowieści p. Sierakowskiego o jego współpracy z Tadeuszem  Andrzejaczkiem, z którym razem pracowali nad rozbudową Perth, a także obejrzeli wiele zdjęć obrazujących prace Tadeusz Andrzejaczka i Kazimierza Sierakowskiego dla Perth.

W 1962 r. Tadeusz Andrzejaczek dostał ofertę pracy od szefa działu architektury Departmentu Prac Publicznych (Public Works Department) w Perth do objęcia bardzo odpowiedzialnego stanowiska głównego projektanta (Chief Designer). Pozycja Andrzejaczka wymagała ogólnej kontroli projektów architektonicznych. Andrzejaczkowi to nie wystarczało. Zabrał się także do projektowania.

Podczas Jego pracy zawodowej w Perth w roli naczelnego projektanta, Andrzejaczek przyczynił się w dużym stopniu do ukształtowania krajobrazu miejskiego Perth lub – jak to poetycznie nazwał Olgierd Budrewicz w swojej książce “Wśród polskich kangurów” – rzeźbieniem miasta Perth. Lista prac Tadeusza Andrzejaczka jest imponująca: przygotował tzw. Master Plan rozbudowy Royal Perth Hospital, Centrum Pogotowia Ratunkowego, projekt budynku Szkoły Pielęgniarek. Andrzejaczek przygotował robocze projekty rozbudowy Fremantle Hospital i King Edward Memorial Hospital w Subiaco. Inne projekty obejmowały budynki West Australian Institute of Technology (obecnie Curtin University of Technology) oraz Astronomiczne Obserwatorium w Bickley. Ostatni największy Jego projekt to  budynek Centralnych Sądów na St. George’s Terrace.

Największym wkładem Tadeusza Andrzejaczka w urbanistyczny rozwój miasta było stanowcze i systematyczne forsowanie idei utworzenia w Perth tak zwanego Cultural Centre. Ten projekt był głównym celem jego ostatnich lat pracy zawodowej. W tym celu przygotował wielką ilość referatów, pogadanek i zebrań. Jego determinacja i wiara w słuszność jego założeń doprowadziły, że projekt zaczął być realizowany.

Tadeusz Andrzejaczek, na emeryturze od 1980 r., zmarł nagle 18 lutego 1987 r. Odszedł nieprzeciętny architekt, często nazywany marzycielem i idealistą. W swojej pracy i projektach nigdy nie szedł na kompromis. Zdobył wielkie uznanie zarówno  indywidualnych osób, jak też wielu australijskich instytucji.

Sir Charles Court, ówczesny Premier, w liście do wdowy napisał:

„I had great admiration for Tadeusz Andrzejaczek. He made great contribution to his profession and also to wider range of activities. He was very highly respected as an architect and as an innovative and constructive person”.

Kazimierz Sierakowski tak opowiadał o swojej pracy dla Perth:

„...Tadeusz Andrzejaczek, który studiował architekturę w Londynie na tej samej uczelni co i ja, będąc w Londynie odwiedził nas w 1972 roku. Tadeusz był wtedy the Executive Architect w PWD w Perth; zainteresował się moimi pracami w Anglii, a szczególnie the Civic Centre dla London Borough of Sutton. Ja pracowałem wtedy jako Assistant Borough Architect w London Borough of Sutton. Był chętny ażebym przeniósł się wraz z rodziną do Perth, gdzie proponowana była budowa Perth Cultural Centre. Po zastanowieniu zdecydowaliśmy się na ten krok. Tadeusz wraz z Principal Architect PWD Stanem Cannem, załatwili z rządem Zachodniej Australii dla mnie kontrakt. Oferowano mi kontrakt na pracę nad Perth Cultural Centre. W Zachodniej Australii był w tym czasie Labour Government, John Tonkin był Premierem.

Przyleciałem z rodziną do Perth w marcu 1973. Od tego czasu, aż do roku 1980 moją główną pracą był Perth Cultural Centre. Przygotowałem “feasibility study” i szereg rozwiązań Perth Cultural Centre i połączenia go z centrum bankowo-handlowym Forrest Place.

Pierwszym budynkiem, który zaprojektowałem i doglądałem budowy była West Australian Art Gallery. Współpracowałem z Art Gallery Board of Western Australia i Perth Cultural Centre Planning Committee. Jednym z członków komitetu był Polak John Birman. Wszystkie raporty przedstawiałem do tych instytucji. Przez dwa lata doglądałem budowy galerii gdyż Principal Architect nie ufał nikomu innemu. Zaprojektowałem również meble. Budynek dostał wiele nagród oraz Design Award i Medal od Royal Australian Institute of Architects. Od roku 1980 do 1989 byłem The Project Architect for the Perth Cultural Centre odpowiedzialny za teren pomiędzy Roe Street i Aberdeen Street i pomiędzy Beaufort Street i William Street. Byłem odpowiedzialny za wszystko, co było budowane na tym terenie. Przeprojektowałem Police Courts Building, który został przyłączony do Art Gallery, przeprojektowałem pierwsze piętro Perth City Station, które zostało przemianowane na Perth Craft Centre, zrobiłem kilka projektów na połączenie muzeum budynków Jubilee Wing i Hachett Hall, zaprojektowałem The School of Graphic Art and Design dla The Central W okresie lat 1980. byłem członkiem ważnych studiów (Study Groups) jako członek i doradca, byłem członkiem Swan River Study Group, The Forrest Place Urban Design Study, członkiem Advisory Committee for The Lawrence Wilson Art Gallery dla University of Western Australia.

Byłem również doradcą dla regionalnych teatrów i galerii sztuki, włącznie z The Regional Art Gallery w Geraldton i Art Centre w Bunbury. Byłem również członkiem komisji przyznającej medale za prace architektoniczne w Royal Australian Institute of Architects, Western Australian Chapter.

W roku 1988 i 1989 delegowany byłem z ramienia Building Management Authority (dawne PWD) do przygotowania studium (feasibility study) dla Parlament Precinct w Darwin, Northern Territory. Po przejściu na emeryturę do roku 1995 pracowałem jako projektant dla firmy w Singapore.

My, polscy architekci, mieliśmy duży wkład w rozbudowę centrum miasta Perth. Cała  przebudowa centrum Perth, która zaczęła się od Perth Cultural Centre, jest zasługą polskich architektów Tadeusza Andrzejaczka i moją. Niewiele osób o tym wie, a szkoda żeby to wszystko przeszło w zapomnienie.”

Trudno się nie zgodzić z ostatnim zdaniem p. Sierakowskigo. Ciągle zbyt wiele osiągnięć Polaków na emigracji  zostaje zapomnianych, ciągle brakuje nam zapisów dokumentujących znakomite osiągnięcia naszych rodaków.  Niestety, ludzie odchodzą bardzo szybko i nie zawsze jest czas na zapisanie ich losów, by ich historie zachować dla następnych pokoleń, aby mogły być dumne ze swoich poprzedników.

Dlatego tak ważne są inicjatywy i prace które  chronią, utrwalają i promują naszą kulturę i nasze osiągnięcia, jak na przykład Northbridge History Project zapisujący historię imigrantów, którzy przybyli do Perth w początkach jego istnienia.  Za swoją pracę dla promowania polskiej kultury, kultywowania polskich tradycji i niestrudzonego przekonywania młodszych pokoleń o pięknie i bogactwie polskiej kultury, Halina Szunejko OAM, Prezes Rady Polonii w Australii Zachodniej otrzymała odznaczenie Ministra Rzeczypospolitej Polskiej d/s Kultury i Dziedzictwa Narodowego – Zasłużony dla Kultury Polskiej. Odznaczenie to wręczył p. Halinie Konsul Generalny RP  p. Ryszard Sarkowicz podczas akademii 3 Maja w Perth. Gratulujemy.

Danuta Pałysz JP

Prezes Związku Polaków w Australii Zachodniej

Powrót do strony głównej